Jezus als onbegrepen radicaal

Je merkt pas hoe vast je aan iets zit, als je ervan los probeert te komen. Toen bij mij de eerste gedachten ontstonden om minder te gaan werken, merkte ik hoe vast ik zat aan mijn inkomen en carrière. Minder werken? Dan nemen collega’s me minder serieus. Dan maak ik minder snel kans op promotie. Dan kan ik minder sparen voor een ander huis. Er was een half jaar geworstel, een dik boek en het zien van goede voorbeelden voor nodig voor ik zover was. Toen pas kon ik besluiten om minder dan vier dagen te gaan werken, zodat ik tijd had voor mensen om mij heen. Ik had de indruk dat Jezus dat van mij vroeg…

Je merkt pas hoe vast je aan iets zit, als je ervan los probeert te komen. En hoewel ik een relatief brave jongen ben, worstel ik met meer dingen. Mijn liefde voor alles wat duur is en knopjes heeft: van fotocamera’s tot computers. Mijn neiging tot denigrerende humor. Geen aandacht hebben voor mensen met problemen.

Mijn beeld van Jezus is de afgelopen jaren op z’n kop gezet. Sinds ik de evangeliën zelf meer ging lezen, begon ik me af te vragen: ‘Is de Jezus die ik denk te kennen eigenlijk wel de Jezus uit deze evangeliën?’ Als ik liet inwerken wat ik las, ontstond een heel ander beeld van Jezus dan waarmee ik was opgegroeid. Wat was mijn beeld van Jezus dan? Gevormd door Opwekkingsliedjes en preken, had zich in mijn hoofd een beeld genesteld van Jezus als een zachtmoedige vriend die naar de aarde gekomen was om te sterven voor mijn zonden, zodat ik in de hemel zou komen. Deze zinnen uit een Opwekkingsliedje geven dat misschien nog wel het beste weer: ‘Mijn Jezus ik hou van u / ik noem u mijn vriend / want u nam de straf op u / die ik had verdiend.’

Toen ik de evangeliën ging doorlezen, ontmoette ik een andere Jezus. Een Jezus die minder zachtmoedig is en regelmatig over de grens gaat van wat betamelijk is. Menigtes proberen hem de afgrond in te duwen, in reactie op zijn scherpe woorden (Lucas 4). En als er dan een groep mensen luistert, tergt hij ze in Lucas 14 tot het uiterste door te zeggen: ‘Wie mij volgt, maar niet breekt met zijn vader en moeder en vrouw en kinderen en broers en zuster, ja zelfs met zijn eigen leven, kan niet mijn leerling zijn.’ In een cultuur waarin families veel belangrijker zijn dan nu, waren dat ongehoorde uitspraken. De evangeliën doorlezend lijkt het wel de strategie van Jezus om mensen te shockeren, alsof hij fout en tegendraads wil zijn, niet al te amicaal. Zelf zijn discipelen schrikken regelmatig. Dat alles stond haaks op wat ik in mijn kerk zong en hoorde over Jezus.

Naast het feit dat Jezus enorm confronterend bleek, begon ik ook nieuwe lijnen te zien in wat Jezus wilde bereiken. Over vergeving van zonde sprak Jezus lang niet zoveel als de mensen die ik hoorde preken. Jezus was veel met andere dingen bezig. Dat begint al in Lucas 1 bij het lied van Maria. Terwijl ze zwanger is zingt ze dat verhevenen en heersers uiteen worden gedreven, dat Jezus rijken wegstuurt met lege handen en armen overlaadt met goede gaven. En Jezus bevestigt die focus als hij in Lucas 4 zijn bediening begint: hij is gekomen om aan armen het goede nieuws te brengen en onderdrukten vrijheid te geven. Die lijn zet zich door in de evangeliën. Er komt een Jezus in beeld die op onorthodoxe manieren maatschappelijke problemen aan de kaak stelt en de wereld op z’n kop zet. Hij is kritisch over onrecht en spreekt vaak erg scherp over de omgang met geld en bezit. Daarbij is genade niet zijn enige focus. Hij vraagt van ons dat we iets doen. Zo zegt Jezus in Matteüs 7: ‘Niet iedereen die “Heer, Heer” tegen mij zegt, zal het Koninkrijk van de hemel binnengaan, alleen wie handelt naar de wil van mijn Hemelse vader.’ En in datzelfde hoofdstuk spreekt hij over de man die zijn huis op een rots bouwt. Als christenen begrijpen we deze gelijkenis vaak als ‘geloof in het juiste en het komt goed’. De gelijkenis gaat echter over wat we doen als volgelingen van Jezus. Ook verder in het Nieuwe Testament is die lijn te zien. Zo lezen we in 1 Johannes 3: ‘Hoe kan Gods liefde in iemand blijven die meer dan genoeg heeft om van te bestaan, maar zijn hart sluit voor een broeder of zuster die hij gebrek ziet lijden? Kinderen, we moeten niet liefhebben met de mond, met woorden, maar waarachtig, met daden.’

Wat vraagt Jezus eigenlijk van ons? Soms lijkt het wel of we als christenen in twee werelden leven. Met één been in onze christelijke wereld, waarin kerkbezoek erg belangrijk is, waarin we zingen over vergeving en strijden tegen losbandige seksualiteit. En met één been in onze Nederlandse consumptiemaatschappij, waarin we net als iedereen hard werken en qua gedrag nauwelijks afwijken. Een Anglicaanse bisschop zei dat bijzonder scherp: ‘Het schandaal van de kerk is dat Jezus niet langer levensveranderend is, maar levensverbeterend. We zijn de kracht en vreugde verloren die werkelijke discipelen vormt, en we zijn verworden tot religieconsumenten en niet discipelen van Jezus Christus.’

De confrontatie met Jezus raakt niet alleen ons kerkbezoek, maar ook onze tijdsbesteding doordeweeks en ons eindeloos consumeren. Eigenlijk is de vraag: kun je een groot huis bezitten, twee auto’s, jaarlijks twee keer ver weg op vakantie gaan, drie televisies hebben en tegelijkertijd stellen dat je de Jezus volgt die in de omgang met geld en bezit heel radicaal was? Het is een vraag die ik zelf nauwelijks durf te beantwoorden, omdat ik – ondanks mijn grote woorden – zelf ook onderdeel van het probleem ben.

De confrontatie met Jezus zorgt voor vragen bij mijn huis, mijn tijdsbesteding en mijn nieuwe auto. De confrontatie met Jezus wijst me op me op mijn buren, de voedselbankbezoeker, de dakloze en de vluchteling. Jezus nodigt ons uit te leven als burgers van een ander Koninkrijk. En daarbij is Jezus echt niet alleen de boeman die ons pleziertjes afneemt. Hij is degene die ons diepste verlangen vervult en praktisch voor ons zorgt, maar wel vanuit een ander perspectief. Of zoals hij zelf zegt in Matteüs 6: ‘Maak je geen zorgen over jezelf en over je baan, noch over de economische crisis en je lichaam. Zoek liever eerst het Koninkrijk van God en zijn gerechtigheid, dan zullen al die andere dingen je erbij gegeven worden.’

Wat Jezus op aarde deed, gaat verder dan vergeving van persoonlijke zonde. Zijn boodschap bleek veel confronterender, groter en mooier dan ik me kon bedenken: tegenover het kwaad in de wereld staat een liefde die groter is dan ik kan bevatten. Vanuit die liefde mag ik mijn leven zo inrichten dat Gods Koninkrijk en zijn rechtvaardigheid er doorheen zichtbaar worden. Dat is een confronterend en soms pijnlijk proces, maar meer dan de moeite waard.

Dit artikel verscheen onlangs in juli 2009 in de maandkrant Uitdaging. Samen met Nico-Dirk van Loo publiceerde Martijn Vellekoop onlangs het boek ‘Ploeteren & Pionieren’ met levensverhalen van mensen die op nieuwe manieren Jezus willen volgen. Dit artikel is een bewerking van een hoofdstuk uit dit boek. Meer informatie op www.ploeterenenpionieren.nl.