Een masterplan voor de PKN

We hebben vanuit Emerging Netwerk ook willen reageren op de rapporten van oud-minister Veerman over de toekomst van de PKN, maar waren te laat. Wat mij betreft zijn de voorstellen van Veerman te technocratisch, te centralistisch en veel te veel georienteerd op de bestaande structuren. Stefan Paas verwoordt dat in CV Koers op een manier waar ik me van harte bij aansluit. You can do a better job PKN.

De prognoses zijn dat de Protestantse Kerk in Nederland in 2020 nog de helft van haar huidige omvang zal hebben. Honderden gemeenten zullen in de komende jaren verdwijnen. Wat is het plan? De PKN zou meer ondernemend elan moeten tonen.

Door Stefan Paas

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) maakt een boeiende ontwikkeling door. Nog maar net gefuseerd, zal zij zich al snel moeten instellen op een totaal nieuwe samenleving, met een heel andere rol voor kerken. Door aanhoudend afnemend ledental kraakt de hele organisatie rondom de plaatselijke gemeente in zijn (financiële) voegen. Er is bovendien een groot tekort aan predikanten.

Soortgelijke omstandigheden zorgden in de jaren negentig voor een omslag bij de Anglicaanse Kerk. Daaruit ontstond een geweldig ondernemend elan, dat resulteerde in tal van nieuwe kerkvormen en de opkomst van allerlei nieuw missionair leiderschap. Dit werd gefaciliteerd door het verruimen van de eisen aan voorgangers, het inrichten van aangepaste opleidingstrajecten, het vrijmaken van zendingsfondsen voor het binnenland, het mogelijk maken van experimentele kerkvormen en het (vanuit de synode) voortdurend stimuleren van missiologische en ecclesiologische bezinning. De ervaring leert dat organisaties bedreigingen het hoofd moeten bieden door een evenwicht te vinden tussen een strakke financiële discipline, terugkeer naar de kerntaken en het bevorderen van creativiteit, lees: ruimte voor nieuw leiderschap en nieuwe ideeën. De Church of England lijkt daar redelijk in te slagen.

Misschien ligt het aan de Angelsaksische cultuur dat men zo ondernemend op bedreigingen reageert. In de PKN lijkt dit nog ver weg. Weliswaar was er ooit een mooie nota Leren leven van de verwondering, maar die was weinig concreet. Het nieuwe rapport-Veerman is dat wel, maar daarin gaat het vooral over organisatorische en financiële maatregelen. In het rapport staat veel goeds en het schept op belangrijke punten duidelijkheid. Maar de academische predikanten hebben zich opnieuw weten te beschermen tegen de instroom van hbo’ers. Dit betekent dat de predikanten in de PKN nog altijd door dezelfde koker heen gaan. Gelukkig komen ook daar soms creatieve mensen uit, maar in het algemeen komt zo’n eenzijdig samengestelde genenpool niet ten goede aan dwars en origineel denken. De nadruk op de classicale teams in dit rapport is vanuit financieel-organisatorisch oogpunt begrijpelijk, maar juist plaatselijke teams zijn vanuit missionair oogpunt van belang.

Zo’n grote kerk is moeilijk te veranderen. Maar de bezinning gaat door. Voor een nieuwe commissie-Veerman geef ik daarom graag de volgende agendapunten voor een missionair masterplan: (a) alle nadruk op de plaatselijke gemeente en haar roeping, (b) de bovenplaatselijke organisatie afslanken en herstructureren volgens missionaire principes, (c) zo nodig afscheid nemen van dierbare, maar erg dure symbolen uit het verleden, zoals monumentale kerkgebouwen, (d) verruimen van allerlei regelgeving rondom voorgangerschap, opleidingen en nieuwe kerkvorming, en (e) stimuleren van permanente missiologische en ecclesiologische bezinning, verbonden aan het ontstaan van nieuwe kerkvormen in allerlei contexten.

Stefan Paas is missionair opbouwwerker voor de CGK Amsterdam, lector gemeenteopbouw aan Christelijke Hogeschool Ede en universitair docent ‘missionaire gemeente’ aan de Theologische Universiteit in Kampen (Broederweg).

Zie ook het artikel dat ik eerder met Edward de Kam vanuit Youth for Christ schreef voor het Nederlands Dagblad.