Geen verantwoording afleggen?

M - In het kader van de discussie rond de PKN, wil ik ook nog wel een kritische noot kraken. En dat heeft te maken met het afleggen van verantwoording.

Om even praktisch te beginnen: Rosalie en ik hebbben tijd en geld geïnvesteerd in kampeerspullen en kampeerweekenden, omdat we geloven dat dat voor onze context een goed middel is om het evangelie uit te leven. We creeëren zo bijvoorbeeld ruimte voor gemeenschap en aandacht voor de natuur. Voor een gemiddelde kerk is een investering in kampeerspullen niet vanzelfsprekend. Als wij nu aan de kerk waar wij eerder kwamen zouden moeten uitleggen waarom dit een nuttige investering is, dan kost dat even tijd. En dit is een onschuldig voorbeeld, we hebben keuzes gemaakt die lastiger zijn uit te leggen.

Ik zie contextualiteit als een kernbegrip als we nieuwe projecten (laten) starten. Niemand binnen de Emerging Church gelooft dat het ‘klonen’ van bestaande gemeentes gaat werken. Elke project moet op zijn eigen plek en eigen manier gaan leren om het evangelie vorm te geven en door te geven. Je geloof en de vormgeving daarvan komen voor een flink deel voort uit de ervaringen die je opdoet in een specifieke, lokale context.

Hierbij merkt Van der Kolm op dat zending als ‘uitzending’ erg lastig wordt. Als gedacht wordt in termen van ‘die kerk zendt die mensen uit voor zending’, gaat dat problemen opleveren. Van der Kolm spreekt dan van ‘een traditioneel-missionaire fixatie op de zendende kerk als opdrachtgever van zending’. Bewust of onbewust moeten die mensen dan verantwoording afleggen aan de kerk die ze gezonden heeft. En zoals wij weten bepaalt de opdrachtgever vaak de kaders waarbinnen gewerkt kan worden, vaak ook vanuit de eigen traditie (en dus vanuit een eigen contextualisatie).

Schilderij uit 1820, zendeling met Maori.

Van der Kolm zegt daarover ondermeer:

“Indien men de bestaande kerk met de verwerking van de ervaring van anderen belast, is dat zowel teveel gevraagd als te weinig. Teveel, omdat de bestaande kerk ook niet meer is dan een contextuele kerk in wording, die niet ook nog eens de plaats moet zijn van de verwerking van de ervaringen van anderen. Te weinig omdat zo de kritische verwerking van eigen missioniare ervaringen (of juist het gebrek daaraan) niet aan bod hoeft te komen, en de ontferming over de verre naaste of arme de eigen verlegenheid met de eigen geloofsopdracht in eigen omgeving kan maskeren.”

“Als men de bestaande kerk vooral als hoedster van de traditie ziet, die de ervaringen van de nieuwe missionaire activiteiten verwerkt, dan gebeurt opnieuw wat in het traditionale zendingsveld gebeurde. De kerk blijft dan de zender van diaconale en missionaire werkers, en blijft hen ter verantwoording roepen binnen de termen en vormen van de eigen, als algemeen christelijk ervaren contextuele verwerking….”

“De ontlokalisering van het christendom brengt met zich mee dat deze vorm van ‘uitzending’ niet meer verdedigbaar is…”

Denken in termen van verantwoording afleggen en mensen die door een kerk worden uitgezonden, levert dit soort problemen op. Alleen als we denken in termen van ‘God zendt die mensen uit, wij geven ze een zegen mee’, ontstaat de goede verhouding om in gesprek te gaan. Dit onderstreept het belang van het denken vanuit de Missio Dei (de missie van God) in plaats van de Missio Ecclesia (de missie van de kerk).

Stel dat er binnen de PKN iets komt, dan zouden mijn vragen vooral gaan over de mate waarin en de wijze waarop verantwoording zou moeten worden afgelegd. Niet omdat ik bang ben om te vertellen hoe en waarom we dingen doen, maar omdat het een gelijkwaardige positie vereist om daarover een goed gesprek te kunnen hebben en tegelijk ruimte te behouden voor de eigen contextuele verwerking.

Deze gedachten over verantwoording afleggen betekenen niet dat er geen gesprek zou moeten zijn. Integendeel, dat levert hele intensieve gesprekken op. Door in gesprek te gaan over zowel het contextueel functioneren van de bestaande kerk als over het contextueel functioneren van de nieuwe kerk, kan er veel vruchtbaars ontstaan. Er moet ruimte zijn om elkaar te scherpen en bij te sturen. Dat is voor beide gesprekspartners nodig. Zo’n gesprek vereist wel dat vanaf het prilste begin de nieuwe kerk in wording erkend wordt als gelijkwaardige geprekspartner.

Zou het door deze dingen komen  dat de kritiek op De Aker in Amsterdam zo onterecht voelde voor mij? Was daar sprake van gelijkwaardigheid in het gesprek? Of is er een niet-ter-discussie-staande-vrijgemaakte-meetlat  langs een nieuw project gelegd? Het doet me ook denken aan Jezus’ gelijkenis over de balk en de splinter. Wie heeft er in missionair opzicht nu last van een balk en wie van een splinter?

De studie van Van der Kolm is voor een habbekrats verkrijgbaar bij Muller Book en heeft als titel: De verbeelding van de kerk, op zoek naar een nieuw-missionaire ecclesiologie. Hier werd ingegaan op de pagina’s 203-206.